Lek. wet. Sylwia Kasprzak, dr wet. Grażyna Topolska
SGGW, Wydz. Medycyny Weterynaryjnej, KNK
Choroby Owadów Użytkowych

Czy przyczyną zespołu ginięcia pszczół jest wirus?

Od pewnego czasu głośno jest w świecie pszczelarskim za granicą o zamieraniu rodzin pszczelich na dużą skalę. Problem rozpoczął się w USA w 2004 r. i przybrał na sile jesienią 2006 r. Do tej pory zginęło tam około 70 - 90% rodzin pszczelich. Prowadzone badania słabnących rodzin wykazały w pszczołach obecność chorobotwórczych wirusów, bakterii, grzybów. Jednak brak było dowodów na to, że którykolwiek z tych organizmów odpowiedzialny jest za CCD (Colony Collapse Disorder). Podejrzewa się, że znajdowane organizmy chorobotwórcze silnie namnażają się w tych rodzinach z powodu obniżonej odporności pszczół. Z kolei przyczyny obniżenia odporności upatrywano w chemizacji rolnictwa, uprawie roślin genetycznie zmodyfikowanych, stresie wywołanym przewożeniem rodzin na duże odległości, a nawet podobno w działaniu promieniowania wytwarzanego przez telefony komórkowe, co zostało skwapliwie podchwycone i rozgłoszone przez środki masowego przekazu. Przez pewien czas „głównym podejrzanym” była Nosema ceranae.

Na początku września opublikowano w „Science” informację, że prawdopodobnie za upadki odpowiedzialny jest izraelski wirus ostrego paraliżu pszczół (IAPV- Israel Acute Bee Paralysis Virus), znany naukowcom od 2004 r., kiedy został wykryty u pszczół z Izraela. Badania prowadzone w USA wykazały, że w przypadku wykrycia IAPV w próbce pszczół, istnieje 96% prawdopodobieństwo, że próbka pochodziła z rodziny z CCD. W roku, w którym w USA pojawił się CCD, rozpoczęto import pszczół z Australii. Później okazało się, że w importowanych pszczołach nie wykazujących objawów CCD importowa wykryto IAPV.

IAPV genetycznie jest „mieszanką” wirusa ostrego paraliżu pszczół (ABPV) i kaszmirskiego wirusa pszczół (KBV). Powoduje śmierć dorosłych osobników pszczelich. Owady wylatują z ula i zamierają poza nim, w polu. Czasem widać pszczoły mające objawy paraliżu, pełzające wokół uli, z drżącymi skrzydełkami.. W ulu zostaje garstka pszczół z matką oraz sporo pokarmu. Taka rodzinka nie jest w stanie funkcjonować. Prawdopodobnie czynnikiem powodującym pojawienie się objawów zakażenia jest inwazja roztocza Varroa, która osłabia okład odpornościowy pszczół. Większość wymienionych objawów jest zbieżna z objawami CCD, jednak nie ma jeszcze całkowitej pewności, że IAPV jest czynnikiem sprawczym ginięcia pszczół, tym bardziej, że w Izraelu przy zakażeniu IAPV pszczoły zamierały w pobliżu ula. Nieznane jest zapobieganie chorobie oraz leczenie.

Do niedawna wszyscy myśleliśmy, że CCD to problem występujący za oceanem. W zeszłym roku zjawisko o takich samych objawach pojawiło się w Europie. Od pewnego czasu podobne objawy daje się zauważyć w polskich pasiekach. Zaufani pszczelarze dzwonią do naszej placówki i opowiadają o dziwnym, dotąd niespotykanym ubywaniu pszczół i dodają, że większość ich kolegów nie chce mówić o zamieraniu pszczół. Mając zresztą niczym nieuzasadnione obawy, że wykrycie choroby może pociągnąć za sobą restrykcje, podobne do występujących przy zgnilcu amerykańskim. Inni pszczelarze uważają, że przyczyną ginięcia rodzin jest niewłaściwe leczenie warrozy lub „zły rok dla pszczół”. Jeszcze innym na przyznanie się do dużych strat w pasiece nie pozwala fałszywa ambicja.

Ukrywanie problemu nic nam nie da. To prawda, że na razie nie wiadomo, jak walczyć z CCD, ale w USA, dzięki rozgłosowi, jakie media nadały CCD, przeznaczono duże sumy na rozwiązanie problemu. W Europie czynione są starania o uzyskanie na ten cel funduszy unijnych na ten cel. W Hiszpanii organizuje się pomoc finansową dla pszczelarzy, aby mogli odbudować pasieki. U nas natomiast udaje się, że problemu nie ma. Dlatego apelujemy do pszczelarzy, aby na zebraniach rozmawiali o problemie ginięcia pszczół, aby podawali prawdziwe dane podczas zbierania informacji o stanie liczbowym pasiek, aby przesyłali nam próbki pszczół do badań, bo może przy okazji zostanie wykryty taki powód zamierania pszczół, taki, któremu umiemy zapobiec. Podajemy adres naszej placówki: Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Katedra Nauk Klinicznych, Choroby Owadów Użytkowych, ul. Ciszewskiego 8, 02-786 Warszawa, tel. (022) 59-361-40.