mgr inż Piotr Semkiw, dr Piotr Skubida
Oddział Pszczelnictwa ISiK w Puławach

Podatek VAT w działalności pszczelarskiej

Akcesja naszego kraju do struktur Zjednoczonej Europy spowodowała, że kupując dłuto, podkurzacz, miodarkę czy jakiekolwiek inne urządzenie niezbędne do pasieki jesteśmy skazani na dodatkowy 22% koszt, jakim jest podatek od wartości dodanej, czyli VAT. Ponadto, jeśli zdecydujemy się na realizację inwestycji w naszym gospodarstwie z wykorzystaniem środków unijnych, koszty kwalifikowane projektów odnoszą się tylko do ceny netto, więc podatek zapłacony w usługach budowlanych, zakupionych materiałach, maszynach i narzędziach jest kosztem, który musimy pokryć z własnej kieszeni. Co zrobić, żeby tak się nie stało i odzyskać wartość zapłaconego podatku w całości? Odpowiedź znajdziecie Państwo w dalszej części artykułu.

Mechanizm funkcjonowania podatku VAT w rolnictwie został określony w ustawie z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. 2004r., nr 54, poz. 535). Ustawa ściśle określa zakres działalności rolniczej, m.in. zalicza się do niej prowadzenie pasiek, a także ze względu na formę rozliczania VAT, dzieli rolników na ryczałtowych oraz rozliczających się na zasadach ogólnych.

Rolnik ryczałtowy

Status takiego rolnika może mieć każdy rolnik sprzedający produkty pochodzące z własnej działalności rolniczej (zatem w myśl ustawy rolnikiem ryczałtowym jest także pszczelarz), korzystający ze zwolnienia podatkowego, z wyjątkiem rolnika zobowiązanego na podstawie przepisów o rachunkowości do prowadzenia ksiąg przychodów i rozchodów (np. właściciel pasieki zarejestrowanej jako dział specjalny produkcji rolnej i wyliczający dochód na podstawie ksiąg rachunkowych rozlicza podatek VAT na zasadach ogólnych). Rolnicy ryczałtowi nie płacą podatku VAT od sprzedanych w swoim gospodarstwie produktów, natomiast mają prawo do uzyskania od nabywców zwrotu zryczałtowanego podatku VAT, zawartego w cenie netto zbywanego produktu.

Obecnie stopa zryczałtowanego zwrotu podatku wynosi 5% ceny sprzedawanych produktów. Wysokość stopy określana jest w bardzo specyficzny sposób, a regulują to przepisy 25. artykułu VI Dyrektywy UE, które mówią, że powinna ona opierać się na makroekonomicznych obliczeniach, określających statystyczną wartość naliczonego VAT, zawartego w cenie środków do produkcji nabywanych przez statystyczne gospodarstwo rolne. Zryczałtowany zwrot podatku doliczony do ceny towarów sprzedawanych przez rolników powinien w pełni zrekompensować kwoty naliczonego podatku w nabywanych środkach do produkcji, którego de facto nie mogą oni odzyskać w żaden inny sposób. Dyrektywa zabrania państwom wchodzącym w skład Unii Europejskiej ustalać stopy ryczałtu na zbyt wysokim poziomie, aby zwrot nie stanowił formy ukrytej dotacji. Ustawa zwalnia rolników ryczałtowych z takich obowiązków, jak: składanie deklaracji rozliczeniowych, prowadzenie ewidencji sprzedaży i zakupów, a także ewidencji podatkowej, nie muszą także wystawiać faktur VAT potwierdzających sprzedaż produktów rolnych. Do obowiązków rolnika będącego na ryczałcie należy: posiadanie rachunku bankowego; przechowywanie otrzymanych od nabywców oryginałów faktur VAT RR przez 5 lat, licząc od końca roku, w którym dana faktura została wystawiona; udostępnienie nabywcy swoich danych w celu wystawienia faktury (NIP lub PESEL, adres zamieszkania).

Rozliczanie VAT na zasadach ogólnych

Zgodnie z przepisami ustawy rolnik ryczałtowy (zwolniony z VAT) może zrezygnować z tego zwolnienia i przejść na rozliczanie podatku od wartości dodanej na zasadach ogólnych. Jednak decyzja o rezygnacji musi być poprzedzona wnikliwą analizą plusów i minusów wynikających z tego faktu, ponieważ wejście gospodarstwa w rozliczanie podatku VAT na zasadach ogólnych oznacza konieczność sprostania wielu wymogom, jakie nakłada ustawa. Należy także ocenić, czy podjęty trud rozliczania podatku będzie bardziej opłacalny, niż pozostanie na ryczałcie. Konieczna zatem jest analiza gospodarstwa w ostatnich 2 - 3 latach (porównanie VAT naliczonego w zakupionych środkach produkcji z należnym w sprzedawanych produktach przez gospodarstwo) oraz uwzględnienie, czy w najbliższej przyszłości planowane są inwestycje.

Prawa i obowiązki

Wybór zasad ogólnych daje możliwość obniżenia podatku należnego od sprzedaży towarów i usług o podatek naliczony, zawarty w cenach nabywanych towarów i usług (m.in. energii elektrycznej, cieplnej, opału, oleju napędowego, materiałów budowlanych, maszyn i urządzeń do produkcji itp.). Warunkiem skorzystania z prawa odliczenia podatku jest wykazanie, że nabywane towary mają związek z prowadzoną produkcją i sprzedażą (np. odliczenie 7% podatku VAT zawartego w cenie cukru przeznaczonego na paszę dla pszczół). Obowiązkiem rolnika rozliczającego VAT na zasadach ogólnych jest przede wszystkim dokumentowanie sprzedaży towarów i usług fakturami VAT (przy sprzedaży nieprzetworzonych produktów rolnych obowiązuje 3% stawka VAT); ewidencjonowanie sprzedaży i zakupów; rozliczanie podatku zgodnie ze składanymi deklaracjami dla podatku VAT, regulowanie ewentualnych zobowiązań podatkowych; przechowywanie przez okres 5 lat chronologicznie uporządkowanych dokumentów sprzedaży i zakupów (licząc od końca roku, w którym zostały wystawione); aktualizowanie danych w zgłoszeniu identyfikacyjnym podatnika.

Załatwienie formalności w urzędzie skarbowym

Przejście na VAT możliwe jest po spełnieniu następujących warunków:

1. Dokonanie dostawy (sprzedaży) wytworzonych w swoim gospodarstwie produktów rolnych lub świadczenie usług o wartości przekraczającej 20 000 zł w poprzednim roku podatkowym.
2. Złożenie zgłoszenia rejestracyjnego w urzędzie skarbowym.
3. Rolnik, który rezygnuje ze zwolnienia, jest zobowiązany przez okres co najmniej 3 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym ma zamiar rozliczać VAT na zasadach ogólnych, do prowadzenia ewidencji sprzedaży.

Ustawa przewiduje także powrót do statusu rolnika ryczałtowego, jednak nie może to nastąpić wcześniej, niż po upływie 3 lat od momentu zrezygnowania ze zwolnienia i musi być to poprzedzone pisemnym zawiadomieniem naczelnika urzędu skarbowego przed początkiem miesiąca, od którego rolnik chce ponownie korzystać ze zwolnienia.

Gdy już producent skalkuluje, że rezygnacja ze zwolnienia od podatku i przejście na ogólne zasady rozliczania jest dla niego korzystniejsza, czeka go wizyta w urzędzie skarbowym. Tam należy wypełnić zgłoszenie VAT - R, przedstawić nadany przez Urząd Statystyczny numer REGON, złożyć deklarację NIP - 1 (dane dotyczące podatnika, nazwa gospodarstwa oraz numer rachunku bankowego). Należy także wnieść opłatę rejestracyjną w wysokości 152 zł. Urząd skarbowy wymaga od rolnika rezygnującego z ryczałtu oświadczenia o wielkości sprzedaży za rok poprzedni, którą często należy udokumentować. W tej sytuacji najprościej jest zabrać ze sobą do urzędu faktury to potwierdzające. Rolnik musi zdecydować, jak często będzie się z urzędem rozliczał. Do wyboru są dwie formy: rozliczenie miesięcznie i kwartalne. Czyli raz w miesiącu lub raz na kwartał trzeba złożyć formularz, odpowiednio VAT 7 lub VAT 7R, z wyjątkiem rolników sprzedających swoje produkty z różnymi stawkami VAT (3, 7 lub 22%), którzy zobowiązani są do miesięcznego rozliczania. W pozostałych przypadkach jest wybór. Miesięczne rozliczanie powoduje, że formularz i ewentualną wpłatę podatku złożyć należy do 25 każdego miesiąca (we wrześniu rozliczamy sierpień). Jeśli zdecydujemy się na formę kwartalną, formularz składa się do 25 dnia miesiąca następującego po kwartale, który rozliczamy. Wybór tej formy spowoduje, że ewentualną nadpłatę podatku otrzymamy z jedno- lub dwumiesięcznym opóźnieniem w stosunku do rozliczania miesięcznego, chociaż rzadziej jesteśmy zmuszeni do papierkowej roboty.

Wiadomo, iż rozliczanie podatku wymaga odpowiedniej wiedzy i w wielu przypadkach może stać się barierą w rezygnowaniu ze zwolnienia, ale może warto zlecić prowadzenie księgowości izbie obrachunkowej, która wykona za nas całą pracę. Koszt takiej usługi dla rolników waha się od 100 do 150 zł miesięcznie.

Wyższe stawki VAT na towary i usługi wprowadzone po wejściu Polski do Unii Europejskiej pogorszyły opłacalność produkcji w gospodarstwach rolników ryczałtowych, dlatego ich szansą staje się przejście na zasady ogólne rozliczania podatku. Jednak należy pamiętać, że jest to forma dużo bardziej korzystna w przypadku producentów towarowych i planujących inwestycje. Warto zatem ten fakt dokładnie przeanalizować i znaleźć rozwiązanie najbardziej odpowiadające charakterowi gospodarstwa. Dla pszczelarza poważnie myślącego o rozwoju swojej działalności odpowiedź jest jednoznaczna i warto podjąć trud rozliczania VAT. Potrzebna jest także odpowiednia akcja informacyjna mówiąca o korzyściach wynikających z rezygnacji ze zwolnienia. Dużą rolę w szerzeniu takich informacji powinny odegrać ODR oraz lokalne i wojewódzkie koła pszczelarzy. W tabeli przedstawiamy wysokość stawek VAT na niektóre towary i usługi w produkcji pasiecznej.