Lek. wet. Artur Arszułowicz
e-mail:

W odpowiedzi czytelnikom

Jakie muszę spełnić wymagania, aby importować miód z krajów trzecich?

Produkty pszczele przywożone z państw trzecich przeznaczone do spożycia przez ludzi na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej powinny pochodzić z państwa, w którym: zgnilec amerykański pszczół jest chorobą podlegającego obowiązkowemu zwalczaniu; zgnilec europejski jest jednostką chorobową podlegającą rejestracji; nie mogą zawierać pozostałości weterynaryjnych produktów leczniczych w ilości przekraczającej dopuszczalne poziomy określone w Dz. Urz. WE L 224 z dnia 18.08.1990 z późn. zm.; nie mogąpochodzić z obszaru podlegającemu ograniczeniu w związku z występowaniem zgnilca amerykańskiego pszczół.

Każda przesyłka produktów pszczelich powinna być zaopatrzona w świadectwo zdrowia (Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 maja 2006, Dziennik Ustaw Nr 65, poz. 665) z następującymi informacjami: państwo wysyłki; państwo pochodzenia; właściwe władze państwa trzeciego, z którego produkty pszczele są przywożone. Inne konieczne dokumenty dotyczą:

• identyfikacji produktów (nazwa produktu i kod taryfy celnej - musi być kod CN, liczba pojemników, masa netto przesyłki w kg, środek transportu)
• pochodzenie produktów pszczelich (nazwa, adres i urzędowy numer identyfikacyjny zakładu, w którym produkty pszczele zostały poddane konfekcjonowaniu, nazwa i adres wysyłającego)
• przeznaczenie produktów pszczelich (nazwa odbiorcy i adres miejsca przeznaczenia).

Poświadczenie zdrowotności z podpisem lekarza weterynarii jest dokumentem stwierdzającym, że produkty pszczele pochodzą z państwa trzeciego, w którym zgnilec amerykański jest chorobą podlegającą obowiązkowemu zwalczaniu, a zgnilec europejski podlega obowiązkowi rejestracji, że produkty nie zawierają pozostałości preparatów leczniczych w ilości przekraczającej dopuszczalne poziomy i nie pochodzą z obszaru podlegającego ograniczeniom związanym z występowaniem zgnilca amerykańskiego. Kolor pieczęci lekarza wet. powinien być inny niż kolor druku.

Proszę o informacje dotyczące Fundacji Wspomagania Wsi, w jakim zakresie fundacja może wspierać pszczelarzy.

Fundacja Wspomagania Wsi powstała na mocy dekretu JE ks. kardynała Józefa Glempa 30 czerwca 1999 roku w wyniku połączenia Fundacji Wspomagającej Zaopatrzenie Wsi w Wodę i Fundacji Rolniczej. Fundacja Wspomagająca Zaopatrzenie Wsi w Wodę, która powstała w 1987 roku, udzielała dotacji i preferencyjnych kredytów na budowę wodociągów i kanalizacji na terenach wiejskich oraz organizowała szkolenia dla mieszkańców wsi w zakresie prowadzenia małej przedsiębiorczości, agroturystyki, ochrony środowiska, podstaw demokracji lokalnej i budowania świadomości obywatelskiej. Podstawowym celem Fundacji Rolniczej, która rozpoczęła działalność w 1991 roku, była zmiana struktury zatrudnienia na terenach wiejskich poprzez wspieranie inicjatyw gospodarczych mieszkańców wsi i małych miast, zmierzających do tworzenia źródeł dochodu poza rolnictwem. Cel ten fundacja realizowała udzielając preferencyjnych kredytów realizatorom ekonomicznie uzasadnionych przedsięwzięć gospodarczych, gospodarstwom agroturystycznym oraz bezrobotnym, wspierając ich dążenie do stworzenia sobie samodzielnego miejsca pracy i uniezależnienia się od pomocy socjalnej państwa. W zakresie ochrony środowiska, jako jedyna organizacja pozarządowa w kraju, fundacja wspierała rozwój małej retencji wodnej, udzielając preferencyjnych kredytów na rekonstrukcję małych elektrowni wodnych na terenach nizinnych.

Misją Fundacji Wspomagania Wsi jest wspieranie inicjatyw gospodarczych, społecznych i kulturalnych mieszkańców wsi i małych miast oraz inicjatyw związanych z poprawą infrastruktury technicznej obszarów wiejskich. Fundacja finansowała między innymi program mikropożyczek, skierowany do pszczelarzy wsi i małych miast na terenie powiatów: Bielsk Podlaski, Hajnówka i Siemiatycze. Program ten był ściśle powiązany ze szkoleniem. Tematyka szkolenia to rejestracja produktów tradycyjnych i regionalnych, przepisy sanitarne i weterynaryjne mające zastosowanie w pszczelarstwie. Uczestnicy szkolenia mogli wnioskować o pożyczkę w kwocie do 10 000 zł bez oprocentowania na modernizację pasiek, w celu osiągnięcia standardów unijnych. Wielu pszczelarzy z Hajnówki skorzystało z tego programu, jednocześnie rejestrując swój miód jako produkt regionalny.

W składzie Rady Fundacji Wspomagania Wsi, powołanej decyzją J.E. ks. kardynała Józefa Glempa, znajdują się: prof. dr hab. Szeptycki (przewodniczący), Jacek Ambroziak, prof. dr hab. Jerzy Dietl, prof. dr hab. Andrzej Stelmachowski, Adam Tański, Andrzej Wąsowicz. Zarząd Fundacji Wspomagania Wsi jest następujący: Piotr Szczepański - prezes, Andrzej Kuliszewski, Mikołaj Tomasz Stepp. Adres fundacji: 01-022 Warszawa, ul. Bellottiego 1, www.fww.org.pl e-mail: rdomanski@fww.org.pl, tel. 022 636 25 70 do 75 wew. 25, fax 022 636 62 70.

W licznych rozmowach telefonicznych z pszczelarzami niejednokrotnie padało pytanie, czy rzeczywiście miód w sprzedaży detalicznej jest kontrolowany pod względem jakościowym i prawidłowości oznakowania?

Odpowiedzi na to pytanie, które przekazuję, udzieliło mi Biuro Kontroli Bezpieczeństwa Produktów przy Głównym Inspektoracie Inspekcji Handlowej.

Inspekcja Handlowa w I kwartale 2006 r. przeprowadziła kontrolę jakości i prawidłowości oznakowania miodu na terenie 8 województw (kujawsko-pomorskie, lubelskie, mazowieckie, podkarpackie, pomorskie, śląskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie) u 107 przedsiębiorców. Wśród nich były: 52 sklepy wielkopowierzchniowe, 39 innych placówek detalicznych, 16 hurtowni. Ogółem sprawdzono 693 partie miodów różnych odmian. Liczbę skontrolowanych partii poszczególnych odmian miodów przedstawia wykres.

W grupie inne oceniono miody: spadziowe, nektarowo-spadziowe, wrzosowe, leśne, pomarańczowe i z kasztanów.

Jakość miodu

Jakość miodu oceniono w odniesieniu do dwóch aktów prawnych: Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 października 2003 w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej miodu (Dz. U. Nr 181 poz. 1773 ze zm.) lub deklarowanej przez producenta Polskiej Normy PN-88/A-77626 Miód pszczeli. Do badań pobrano 767 próbek, które reprezentowały 171 partii. Na podstawie przeprowadzonych analiz zakwestionowano 99 próbek reprezentujących 33 partie. Odsetek poszczególnych odmian miodów zakwestionowanych pod względem jakości ilustruje wykres.

Najczęściej ujawniane wady w poszczególnych odmianach

1. W miodach wielokwiatowych z domieszką miodów z krajów tropikalnych zawartość 5-hydroksymetylofurfuralu (HMF) wynosiła od 83,9 do 112,3 mg/kg przy dopuszczalnej nie większej niż 80 mg/kg, zawartość sacharozy - od 5,7 do 13,6g/100g przy dopuszczalnej do 5g/100g, liczba diastazowa - od 2,7 do 6,9 przy określeniu „nie mniej niż 8”.
2. W miodach wielokwiatowych zawartość HMF wynosiła od 45,7 do 109,8 mg/kg przy dopuszczalnej ilości do 40 mg/kg, liczba diastazowa - od 5 do 7,6 (nie powinna być mniejsza niż 8).
3. Miody akacjowe miały barwę i smak nietypowe, charakterystyczne dla miodu wielokwiatowego, niższą liczbę diastazową. W jednej partii miód miał smak metaliczny.
4. Miody lipowe miały nietypowy smak i zapach, niższą liczbę diastazową, wyższą zawartość HMF i wody.
5. Miody gryczane miały wyższą zawartość HMF i wody.
6. Miody spadziowe miały nietypowy smak i zapach, brakowało im cech charakterystycznych dla miodu spadziowego, przewodność właściwa była obniżona.

Wymienione wady powstały wyłącznie z winy osób zajmujących się konfekcjonowaniem miodu. Mogą one świadczyć między innymi o przegrzaniu miodu podczas jego rozlewania, zbyt długim przechowywaniu, a także mieszaniu miodów pełnowartościowych z tanimi miodami z importu z państw trzecich.

Prawidłowość oznakowania

Nieprzestrzeganie postanowień obowiązujących przepisów stwierdzono w odniesieniu do 146 spośród 693 partii. Wśród nieprawidłowości wymieniono mniejszą od wymaganej wysokość czcionki cyfr i liter wyrażających ilość nominalną na etykiecie, a także użycie niewłaściwego sformułowania przed deklarowaną ilością. Do innych, znacznie rzadziej ujawnianych uchybień, należał brak informacji na etykiecie o kraju pochodzenia miodu lub oznaczenia partii produkcyjnej. Ponadto na opakowaniach 9 partii miodów zamieszczone zostały napisy sugerujące, że miód ma właściwości zapobiegania chorobom: „Miód jest znakomitym środkiem odżywczym i regenerującym organizm. Posiada właściwości antytoksyczne i antybakteryjne zapobiegające powstawaniu chorób”. Na etykietach dwóch partii miodów podano sprzeczne informacje: „Z ekologicznie czystych rejonów naszego kraju” oraz „Mieszanka miodów z państw UE i spoza UE”.

Dodatkowe ustalenia pokontrolne

W niektórych skontrolowanych placówkach brak było wywieszek cenowych (z nazwą miodu, gramaturą, ceną detaliczną oraz ceną jednostkową) lub nie podawano informacji o cenach jednostkowych oferowanego miodu. W skontrolowanych sklepach zakwestionowano miód ze względu na przeterminowanie. Na wniosek kontrolujących miód, dla którego upłynąła data minimalnej trwałości, wycofano je ze sprzedaży, a właściciele placówek handlowych przeznaczyli go do zniszczenia lub na cele niezwiązane ze sprzedażą. W dwóch sklepach stwierdzono 2 partie miodu w zabrudzonych, nieszczelnych słoikach.

Ustalenia pokontrolne dały podstawę do wycofania miodów o niewłaściwej jakości i przeterminowanych. Ukarano w ramach postępowania mandatowego 20 osób. Ponadto skierowano 54 informacje do właściwego ze względu na miejsce produkcji inspektorów Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, 2 zawiadomienia do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz 38 powiadomień do Urzędów Miar, dotyczących naruszeń ustawy o towarach paczkowanych.

W porównaniu z IV kwartałem 2004 odsetek prób zakwestionowanych zmniejszył się z 17,8% do 12,9%. Mimo że obecne wyniki kontroli w zakresie jakości i oznakowania miodu wskazują na poprawę w stosunku do poprzednich kontroli, to sytuację nadal trudno uznać za zadowalającą. Dlatego zasadne będzie podejmowanie dalszych kontroli w celu zmobilizowania przedsiębiorców do poprawy jakości oferowanego miodu. Szczególną uwagę należy zwrócić na mieszanki miodów pochodzące z innych krajów.