Mgr inż. Piotr Semkiw, dr Piotr Skubida
Oddział Pszczelnictwa w Puławach

e-mail:

Podstawy zakładania działalności gospodarczej

Specjalistyczne analizy wykazują, iż lepsze efekty powoduje oddziaływanie na otoczenie rolnictwa i odpowiednie kształtowanie polityki społecznej i gospodarczej wobec obszarów wiejskich, niż wspieranie wyłącznie samego rolnictwa. Skierowanie polityki rządu na całość obszarów wiejskich nie oznacza zaniedbywania rolnictwa, gdyż polityka rolna, jeśli ma być skuteczna, musi się mieścić w kontekście polityki wobec tych obszarów. Od kilku lat taka tendencja ma miejsce w polityce Unii Europejskiej, gdyż systematycznie następuje przesuwanie środków ze Wspólnej Polityki Rolnej na Europejski Fundusz Rolny Rozwoju Obszarów Wiejskich (Hałasiewicz, 2000).

Zagadnieniem dość często podejmowanym wśród specjalistów i badaczy jest przedsiębiorczość na wsi. W obliczu gospodarki centralnie sterowanej ten temat nie istniał, gdyż według panującego ówcześnie poglądu: „wieś to miejsce produkcji żywności, gdzie warsztat pracy jest zintegrowany z gospodarstwem domowym, a rezultaty działalności w znacznym stopniu uzależnione są od sił przyrody” (Szczepański, 1983). Obecnie takie przekonanie nie ma już miejsca, gdyż przede wszystkim stwarzanie warunków do prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej to według opinii wielu ekspertów warunek do poprawy sytuacji gospodarczej na obszarach wiejskich, a poprzez rozwój przedsiębiorczości rodziny rolnicze mają szansę na wzrost poziomu życia.

Jak odnieść potrzeby i kierunki zmian zachodzące w typowych gospodarstwach rolnych do gospodarstw pasiecznych? Odpowiadając na to pytanie musimy pamiętać, że pszczelarstwa nie należy traktować jako odrębnego sektora rolnictwa, a tendencje zmian ekonomicznych w gospodarstwach rolnych - w naszej opinii - powinny znaleźć bezpośrednie przełożenie także na pszczelarstwo. Zachęcamy pszczelarzy, utrzymujących się głównie z prowadzenia gospodarstwa pasiecznego, do podejmowania dodatkowej działalności gospodarczej, widząc w tym ogromną szansę dla rozwoju całego działu. Postawić należy na rozwój firm w bezpośrednim i dalszym otoczeniu pszczelarstwa, czyli przedsiębiorstw zajmujących się skupem, konfekcjonowaniem i sprzedażą miodów i innych produktów pszczelich, a także produkcją sprzętu pszczelarskiego.

Zakładanie działalności gospodarczej kojarzy nam się przede wszystkim z nerwowym bieganiem po urzędach, wypełnianiem sterty wniosków, ponoszeniem opłat, a w wielu przypadkach koniecznością proszenia o pomoc urzędników, którzy nie zawsze mają ochotę na to, aby rozwikłać nasze niejasności. Istniejące na rynku poradniki, dotyczące zakładania działalności gospodarczej, często zamiast pomóc w przebrnięciu tych wszystkich koniecznych formalności, wprowadzają nas w poczucie strachu i zniechęcają do podjęcia jakichkolwiek starań o to, aby w przyszłości stać się właścicielem firmy. Ponadto poczucie niepokoju potęgowane jest przeświadczeniem, że niedopełnienie określonych formalności może narazić nas na zarzut nielegalności. Szczególnie może to być dotkliwe w sferze odpowiedzialności karno-skarbowej. Postaramy się pokazać, że „nie taki diabeł straszny” i aby uniknąć niepotrzebnego błądzenia, przeanalizujmy krok po kroku drogę do podjęcia własnej działalności gospodarczej.

Krok 1. Jeżeli jesteśmy już przekonani, że chcemy założyć własną firmę, pierwszym miejscem, które musimy odwiedzić, to właściwy, ze względu na miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, Urząd Miasta lub Gminy, w którym złożymy wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej. W formularzu wpisujemy: nazwę firmy, imię i nazwisko właściciela, określamy przedmiot wykonywanej działalności gospodarczej zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD), datę rzeczywistego rozpoczęcia działalności. W tym przypadku należy wziąć pod uwagę 2-tygodniowy okres oczekiwania na wpis do ewidencji oraz okres potrzebny na dopełnienie formalności w pozostałych urzędach (około 3 tygodni). Na zgłoszeniu o wpis do ewidencji działalności gospodarczej należy przykleić znaczek skarbowy o wartości 100 zł. Do wypełnienia wszystkich pozycji w formularzu potrzebny jest nam jedynie dowód osobisty. Musimy też pamiętać, że niektóre formy działalności gospodarczej wymagają odpowiedniego zezwolenia, licencji czy koncesji. Jesteśmy także zobowiązani do informowania o każdej zmianie stanu faktycznego i prawnego w ciągu 14 dni od ich zaistnienia.

Krok 2. Każdy przedsiębiorca jest zobowiązany do posiadania numeru identyfikacyjnego Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej i posługiwania się nim przy przekazywaniu informacji wykorzystywanych do celów statystycznych. Rejestr obejmuje osoby prawne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a także ich jednostki lokalne. Zatem następnym urzędem, który musimy odwiedzić w ciągu 14 dni od momentu uzyskania wpisu do ewidencji, jest Główny Urząd Statystyczny. We właściwym dla naszej siedziby wojewódzkim oddziale GUS wypełniamy wniosek RG - 1 w celu wydania numeru REGON. Potrzebne dokumenty to: dowód osobisty, ksero wpisu do ewidencji i oryginał do wglądu. Okres oczekiwania na decyzję od momentu złożenia wniosku wynosi 2 tygodnie. Pocieszające jest to, że w tym urzędzie nie ponosimy żadnej opłaty.

Krok 3. Posiadanie pieczątki przez przedsiębiorcę nie wynika z żadnego obowiązku prawnego, aczkolwiek w niektórych przypadkach nie sposób się bez niej obejść. Na pieczątce powinna się znaleźć nazwa firmy, adres, numer REGON. Dobrze jest też umieścić numer telefonu. Koszt wykonania takiej pieczątki wynosi do około 50 zł. Zwykle nie są potrzebne żadne dokumenty, jednak na wszelki wypadek należy mieć przy sobie oryginał wpisu i dowód osobisty.

Krok 4. Obowiązek posiadania rachunku bankowego przez przedsiębiorcę nakazuje Ustawa Prawo o działalności gospodarczej z dnia 2 lipca 2004 ( Dz. U. Nr 173, poz. 1807). Wybierając bank, który będzie prowadził wszystkie nasze operacje finansowe, należy odpowiedzieć sobie na pytanie: ile i jakie operacje będziemy wykonywali w najbliższej przyszłości. Warto także zwrócić uwagę na inne elementy oferty, czy będąc klientem banku będziemy np. mogli skorzystać na specjalnych warunkach z innych instrumentów finansowych, jak z leasingu, kredytu obrotowego czy inwestycyjnego.

Nie zawsze jedynym wyznacznikiem muszą być koszty utrzymania i obsługi konta, chociaż różnice mogą być znaczne. Warto dokładnie przyjrzeć się, co zawiera pakiet dla firm (limit w koncie, karty płatnicze itp.), gdzie zlokalizowane są jego oddziały, sprawdzić dokładnie tabele opłat i prowizji, aby uniknąć ukrytych niemiłych niespodzianek. Na miejscu w banku są wypełniane następujące formularze: wniosek o założenie konta, karty ze wzorem podpisu, wniosek o wydanie elektronicznych kart płatniczych. Okres oczekiwania na uzyskanie konta w banku nie przekracza dwóch dni. Do banku należy zabrać ze sobą: dowód osobisty, ksero wpisu do ewidencji i oryginał do wglądu, ksero dokumentu nadania numeru REGON i oryginał do wglądu, a także wcześniej wyrobioną pieczątkę. Bank należy także informować o wszystkich zmianach zaistniałych podczas prowadzenia działalności gospodarczej.

Krok 5. Kolejny urząd, który zawsze napawa strachem, to fiskus. Tu należy złożyć wypełniony formularz NIP-1, a inne dokumenty, jak: zaświadczenie o wpisie do ewidencji i numer REGON, same dotrą do urzędu skarbowego. Jeżeli przedsiębiorca ma już prywatny numer NIP, automatycznie staje się on numerem NIP firmy. Jeżeli do tego czasu nie figurowaliśmy w identyfikacji podatkowej, to do składanej deklaracji dodatkowo dołączamy formularz NIP-4.

Przedsiębiorca przed rozpoczęciem swej działalności musi też wybrać formę opodatkowania podatkiem dochodowym. I tak, według naszego prawa skarbowego mamy do wyboru trzy formy: opodatkowanie w formie karty podatkowej, ryczałtu ewidencjowanego i rozliczanie podatku na zasadach ogólnych. Każda z form prawnych ma swoje wady i zalety, dlatego decyzja o jej wyborze musi być przemyślana i dostosowana do naszych indywidualnych umiejętności, gdyż prowadzenie księgowości, choć nie jest trudne, to jednak wymaga sporej wiedzy. Jednym z prostszych sposobów, aby uniknąć problemów z fiskusem, jest zlecenie odpowiedniej firmie prowadzenia spraw związanych z rozliczaniem podatku. Koszt takiej usługi wynosi do 200 zł miesięcznie. O tym, czy będziemy sami prowadzić księgowość czy zlecimy to jakiejś firmie, musimy także poinformować urząd skarbowy. Pamiętajmy, że nieznajomość przepisów prawa nie zwalnia nas od odpowiedzialności, nawet jeśli zawini biuro rachunkowe, ponieważ wszystkie składane dokumenty poświadczamy własnym podpisem.

Trzeba pamiętać, że rejestracja w urzędzie skarbowym obowiązuje zawsze przed rozpoczęciem działalności gospodarczej i jest bezpłatna. Natomiast, jeżeli zdecydujemy się zostać podatnikami podatku od towaru i usług (VAT) - opłata skarbowa wynosi 152 zł. Jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną mieszkającą na obszarze działania innego urzędu skarbowego niż ten, na którego obszarze prowadzona jest działalność gospodarcza, trzeba złożyć formularz w obu urzędach. W urzędzie skarbowym w miejscu zamieszkania podatnik będzie rozliczał się z podatku dochodowego od osób fizycznych, natomiast w urzędzie skarbowym w miejscu prowadzenia działalności będzie rozliczał podatek VAT. Jeśli ktoś chce w ramach działalności handlować z kontrahentami z innych państw Unii Europejskiej, musi też zarejestrować się w urzędzie skarbowym, jako tzw. podatnik VAT-UE. W tym celu trzeba wypełnić dodatkowy druk VAT-R/UE. Zgłoszenie to jest bezpłatne, urząd potwierdza rejestrację na druku VAT-SUE, a podatnik otrzymuje tzw. numer NIP-UE (jest to zwykły NIP poprzedzony kodem PL). Jeśli zamierzamy w przyszłości prowadzić działalność opodatkowaną akcyzą (sprzedaż wyrobów akcyzowych, jak miody pitne), należy udać się do urzędu celnego, aby zarejestrować się dla potrzeb tego podatku. Zgłoszenie takie składa się na specjalnym druku AKC-R, przed wykonaniem pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą. Trzeba wnieść 152 zł opłaty skarbowej. Naczelnik urzędu celnego potwierdza je, wydając decyzję AKC-5.

Krok 6. Osoby fizyczne, prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą wraz z osobami z nimi współpracującymi, podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Podstawą prawną jest art. 6 ust. 1, ustawy z dnia 13 X 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późniejszymi zmianami). Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą są zobowiązane samodzielnie i bezpośrednio dokonać zgłoszenia do ubezpieczeń w czasie 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Zgłoszenie kieruje się do jednostki organizacyjnej ZUS właściwej dla siedziby i miejsca prowadzenia działalności gospodarczej. W celu dokonania zgłoszenia należy pobrać w oddziale ZUS formularze ZUS ZUA - zgłoszenie do ubezpieczeń, oraz ZUS ZFA - zgłoszenie płatnika składek - osoby fizycznej. Przed wypełnieniem formularza należy zapoznać się z instrukcją oraz informacjami zamieszczonymi na formularzu. W ZUS musimy co miesiąc opłacać składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe (opcjonalnie), wypadkowe oraz zdrowotne.

Krok 7. W sytuacji, gdy zdecydowaliśmy się zatrudnić pracowników, w ciągu 30 dni od zawarcia umowy musimy powiadomić o tym państwowy inspektorat pracy. Swoje kroki należy także skierować do terenowej stacji sanitarno-epidemiologicznej. Przedsiębiorca ma obowiązek powiadomić w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia działalności właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej działalności oraz o przewidywanej liczbie pracowników, a także złożyć pisemną informację o środkach i procedurach przyjętych w celu spełnienia wymagań wynikających z przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, dotyczących danej dziedziny działalności.

Jak widać z przedstawionych kolejnych „kroków” przy rejestrowaniu działalności gospodarczej formalności do załatwienia jest dużo, ale dokładne przeanalizowanie wszystkich punktów ułatwi nam wykonanie tych czynności bez zbędnych nerwów i obaw. Obecnie w Ministerstwie Gospodarki przygotowana jest nowelizacja ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Wprowadzone zmiany mają nam ułatwić procedurę rejestracji nowej firmy już od 1 października 2007 roku. Od tego czasu przedsiębiorca będzie składał zgłoszenie rozpoczęcia działalności w urzędzie skarbowym, a czas na podjęcie decyzji przez naczelnika zostanie skrócony do najwyżej 7 dni. Zostanie także zlikwidowany numer REGON, a w jego miejsce przy urzędach skarbowych powstanie Centralna Informacja o Działalności Gospodarczej (CIDG).