Ocena stanu rodzin pszczelich

Odwiedzając pasiekę pszczelarz powinien przede wszystkim przyjrzeć się wylotkom uli. Tam widać, czy rodzina jeszcze istnieje, czy pszczoły latają, co przynoszą do ula a co z niego wynoszą i jaj się przy tym zachowują. Porównanie wylotów wszystkich uli pozwala szybko wykryć odchylenia w zachowaniu poszczególnych rodzin. Jeśli np. pszczoły z niektórych rodzin latają słabiej, mimo że te rodziny znajdują się w takich samych warunkach jak sąsiednie, to odpowiedzi na pytanie, dlaczego tak się dzieje, należy szukać badając osyp lub dokonując przeglądu ula.

Na podstawie osypu gromadzącego się na wkładce dennicowej można ustalić wiek i stan plastrów oraz obecność matki w rodzinie i jej wiek, stwierdzić, czy odbyła ona lot weselny i została unasieniona, określić zużycie pokarmu, siłę rodziny, jej leże zimowe, stan zdrowia (porażenie zgnilcem, warrozą i innymi chorobami wywoływanymi przez pasożyty), początek i koniec czerwienia, obecność czerwiu zasklepionego i (lub) niezasklepionego, liczbę dni, w których pszczoły zbierają pożytek oraz źródło tego pożytku, wykryć wypędzanie przez pszczoły trutni, pęd do budowy plastrów, tendencje do cichej zmiany matki, rabunek oraz błędy w zwalczaniu warrozy.

Przyglądając się bliżej wyjętym z ula plastrom, można rozpoznać komórki pszczele i trutowe, czasem również mateczniki. Zmiana funkcji plastrów zostawia ślady, np. komórki trutowe w rogach plastrów pszczelich świadczą o zaawansowanym nastroju rojowym lub obecności starej matki. Zbyt rozległe gniazdo zimowe rodziny przyczynia się do pleśnienia plastrów. W takim wypadku pszczoły niszczą wiosną i usuwają spleśniałe plastry lub pokrywają te plastry gruba warstwą propolisu. Również choroby zostawiają ślady na plastrach (np. ubytki lub strupki zgnilcowe). Nawet pszczelarz, dokonując przeglądu lub odbierając pszczołom miód, zostawia po sobie ślady. Pszczelarz powinien się nauczyć rozpoznawać te wszystkie ślady.

Źródło: G. Eich, „Deutsches Bienen Journal” 2004, nr 4.

Rys. 1. na wkładce dennicowej jest niewiele martwych pszczół i prawie nie ma okruchów plastrów. Pszczoły w kłębie zimowym są w dobrej kondycji. Rodzina nie ma już czerwiu i dlatego zużywa bardzo mało swoich zapasów. Wszystkie pszczoły maja obniżoną przemianę materii, co przyczynia się do ich małej śmiertelności.

Rys. 2. Trochę później (w połowie lub w końcu lutego): krople rosy, a także małe, białe larwy pszczele na wkładce dennicowej świadczą o tym, że w rodzinie pojawił się już czerw. Jasnożółte obnóża z pyłku leszczyny wskazują, ze rozpoczęły się już loty na pożytek. Na siatce pokrywającej wkładkę dennicową można znaleźć martwe pszczoły zimowe.

Rys. 3. Na wkładce dennicowej widoczne są małe, białe kryształy cukru, jasnożółty pyłek i jasne roztocze Varroa. Kryształy cukru wskazują na to, że pszczelarz za późno podkarmił pszczoły jesienią, w związku z czym sacharoza zawarta w pokarmie zimowym nie została w całości rozłożona na glukozę i fruktozę. Wskutek wynoszenia z ula kryształów cukru rodzina traci część pokarmu i musi zbierać więcej wody, aby móc rozpuścić ten pokarm. Jasne obnóża pyłkowe świadczą o tym, że możliwe są loty. Jednakże pogorszenie pogody i niemożność zbierania wody mogą szybko doprowadzić do zagłodzenia rodziny.

Rys. 4. Duża liczba martwych pszczół na wkładce dennicowej może wskazywać na pojawienie się choroby (być może nosemozy) w rodzinie. Widoczny jest tam także zasuszony ślimak, co świadczy o tym, że rodzina znajduje się w zbyt wilgotnym środowisku. Takie warunki sprzyjają występowaniu chorób. Gdy w ulach częściej znajduje się ślimaki, należy przenieść pasiekę na inne miejsce.

Rys. 5. Jeśli po oblocie oczyszczającym na zewnętrznych ścianach ula od zewnątrz widoczne są bryzgi kału, zwłaszcza w postaci szeregów kropek, rodzina jest porażona nosemozą (kał zdrowych pszczół na ścianach ula ma postać małych, okrągłych, brunatnych plam). Rodzina jestbardzo słaba, a wokół ula można zobaczyć na ziemi małe grupki brzęczących pszczół. Takich rodzin nie wolno łączyć ze zdrowymi.

Rys. 6. Kupki białych kryształów wskazują na zaopatrzenie pszczół na zimę w nieodpowiedni lub sfermentowany pokarm. Takie rodziny, nie mogąc wykorzystać części zapasów pokarmu, szybko wymrą z głodu.

Rys. 7. Szerokie i długie smugi osypu wskazują, że rodzina jest zdrowa i gotowa do pracy oraz że ma dużo czerwiu. Stosunkowo duża ilość pyłku w pobliżu wylotu ula świadczy o tym, ze jest on za wąski (pszczoły gubią w nim obnóża pyłkowe). Należy go poszerzyć i usunąć osłonę przed myszami. Przy dużej powierzchni czerwiu niezasklepionego w pobliżu wylotu ula daje się zauważyć prąd ciepłego powietrza: pachnie on świeżym chlebem (zapach czerwiu) i może mieć także cierpki zapach miodu. Jeśli zbieraczki opuszczające ul lecą w jednej linii, rodzina ma z pewnością młodą, sprawną matkę.